13 թիվը, սև կատուներն ու հայելիները․ ինչու ենք վախենում սնահավատությունից

Գիտենք, որ սև կատուն դժբախտություն չի բերում, 13 թիվը 12-ից վատը չէ, իսկ կոտրված հայելին պարզապես կոտրված հայելի է։ Այդուհանդերձ, սև կատու տեսնելիս կարող ենք անցնել փողոցի մյուս կողմը, կարևոր գործը հետաձգել մինչև ուրբաթ 13-ը կամ ցնցվել, երբ հայելին ընկնում է։ Ինչո՞ւ են բանական մարդիկ շարունակում հավատալ նախանշաններին, և ինչպե՞ս հաղթահարել դրանցից առաջացած անհանգստությունը։

Սնահավատության հիմքում հաճախ մոգական մտածողությունն է՝ իրադարձությունների միջև կապ գտնելու և այն բանի նկատմամբ վերահսկողության զգացում ունենալու փորձը, որի վրա իրականում չենք կարող ազդել։ Երբ իրավիճակն անորոշ է թվում, ուղեղը բացատրություն է փնտրում և կարող է պատահական համընկնումը կապել մեր գործողությունների կամ մտքերի հետ։

Ինչո՞ւ ենք հավատում սնահավատություններին

Եթե «վատ նշանից» հետո տհաճ բան է պատահում, ուղեղը կարող է հիշել այդ հաջորդականությունը և այն պատճառահետևանքային կապ համարել, նույնիսկ եթե դա պարզապես պատահականություն էր։ Սնահավատ ծեսը պատրանք է ստեղծում, թե կարելի է ազդել իրադարձությունների վրա և պաշտպանվել։ Բացի այդ, նախանշանները պարզ բացատրություն են առաջարկում անհասկանալին հասկանալու համար։

Սնահավատություններին ծանոթանում ենք դեռ մանկուց․ դրանք հանդիպում են հեքիաթներում ու ֆիլմերում, հնչում մեծերի զրույցներում և դառնում մշակութային միջավայրի մաս։ Այդ պատճառով նույնիսկ իրեն սնահավատ չհամարող մարդը կարող է ինքնաբերաբար արձագանքել որևէ նախանշանի։

1948 թվականի դասական փորձի ժամանակ հոգեբան Բ. Ֆ. Սքինները նկատել է, որ աղավնիները կրկնում էին այն շարժումները, որոնք ժամանակով համընկնում էին կերի հայտնվելուն, թեև կերը տրվում էր սահմանված ընդմիջումներով և կախված չէր թռչունների վարքից։ Այս փորձը հաճախ ներկայացվում է որպես օրինակ, թե ինչպես պատահական համընկնումը կարող է պահպանել գործողության և արդյունքի միջև կապի նկատմամբ հավատը։ Սա համեմատություն է, այլ ոչ թե ապացույց, որ մարդկանց սնահավատությունը գործում է ճիշտ նույն կերպ։

Ե՞րբ է սնահավատությունը խնդիր դառնում

Փոքրիկ սնահավատությունն ինքնին պարտադիր չէ, որ խանգարի ապրել։ Օրինակ՝ մարդը կարող է շրջանցել սև կատվին, բայց միևնույն է գնալ հանդիպման և նախանշանի պատճառով չփոխել իր ծրագրերը։ Ուշադրություն դարձնելու պատճառ է առաջանում, երբ վախը ստիպում է չեղարկել կարևոր գործերն ու հանդիպումները, բարդ ծեսեր կատարել կամ խուսափել սովորական իրավիճակներից։

Պետք չէ ինքդ քեզ մեղադրել «անխելք» լինելու համար։ Օրինաչափություններ փնտրելու և ծանոթ գործողություններով հանգստանալու հակումը հոգեկանի աշխատանքի մի մասն է։ Կարևոր է նկատել, թե որքանով են սնահավատությունները ազդում առօրյա կյանքի վրա։

Ինչպե՞ս նվազեցնել նախանշանների ազդեցությունը

Տարբերեք ծեսը իրականությունից։ Մտածեք՝ ապացույց կա՞, որ թիվը, կատուն կամ հայելին իսկապես տհաճ դեպքի պատճառ են դարձել։ Հիշեք դեպքեր, երբ հանդիպել եք նույն նախանշանին, բայց ոչ մի վատ բան չի պատահել։

Նկատեք անհանգստացնող մտքերը։ Երբ վախ է առաջանում, հարցրեք ինքներդ ձեզ․ «Ի՞նչ եմ հիմա ենթադրում», «Ի՞նչ փաստեր են դա հաստատում» և «Կա՞ արդյոք մեկ այլ բացատրություն»։ Այդպես ավելի հեշտ կլինի տարբերել անհանգիստ սպասումը հաստատված տեղեկությունից։

Թույլ մի տվեք, որ խուսափումը տարածվի։ Եթե նախանշանի պատճառով ուզում եք չեղարկել ծրագիրը, կանգ առեք և գնահատեք՝ այդ որոշումը որքանով է հիմնված իրական անհրաժեշտության վրա։ Միևնույն ժամանակ պետք չէ մենակ ստիպել ձեզ անցնել ուժեղ վախի միջով։

Կոգնիտիվ-վարքային թերապիան օգնում է նկատել ինքնաբերական մտքերը, ստուգել դրանք և փոխել այն վարքը, որը պահպանում է անհանգստությունը։ Թուլացման և գիտակցված ներկայության վարժությունները կարող են լրացուցիչ աջակցություն լինել, բայց չեն փոխարինում մասնագետի օգնությանը, եթե վախը նկատելիորեն խանգարում է ապրել։

Ե՞րբ դիմել մասնագետի

Եթե սնահավատությունը պարբերաբար ուժեղ անհանգստություն է առաջացնում, հանգեցնում խուճապային նոպաների, ստիպում խուսափել կարևոր գործերից կամ կատարել կպչուն ծեսեր, արժե դիմել հոգեբանի կամ հոգեթերապևտի։ Մասնագետը կօգնի հասկանալ վախի պատճառները և ընտրել դրա հետ աշխատելու հարմար եղանակ։

Gushak.net-ի խորհուրդը․ նախանշանը կարող է անհանգստացնող միտք առաջացնել, բայց ինքնին չի ապացուցում, որ վատ բան է լինելու։ Գնահատեք փաստերը և այն, թե վախն ինչպես է ազդում ձեր որոշումների վրա։ Եթե այն սահմանափակում է ձեր կյանքը, դիմեք մասնագետի։